docenten: dr. Egbert Peter Bos en dr. Freek Bakker
Eén van de invloedrijkste theologen van de kerk, zowel van de reformatorische als de rooms-katholieke kerk, was en is nog steeds de kerkvader Aurelius Augustinus (354-430). Hij formuleerde een regel voor het kloosterleven en op grond van deze regel is in 1244 de orde van de Augustijner monniken gesticht. Deze bestaat nog steeds. Luther, Calvijn en vele theologen na hen zijn door Augustinus beïnvloed. (De huidige paus Leo XIV is trouwens een Augustijn).
Augustinus werd geboren in Afrika. Hij werd tijdens zijn leven soms ‘die zwarte’ genoemd. Kort geleden verscheen een boek van Catherine Conybeares met de titel Augustinus, de Afrikaan. Misschien mag je Augustinus, zoals in genoemd boek gebeurt, beschouwen als een van de grote vertegenwoordigers van de zwarte Afrikaanse theologie.
Natuurlijk hield die in zijn tijd wel iets anders in dan de Afrikaanse theologie van vandaag. In feite leefde Augustinus, en ook andere belangrijke christelijke theologen, in een door het Romeinse Rijk bezet en beïnvloed gebied. Het is daarom misschien beter te spreken van ‘een theoloog in Afrika’, want het is lastig de aard van een land eenduidig te bepalen en daaruit een bepaalde theologie af te leiden.
Andere belangrijke vertegenwoordigers van de zwarte theologie waren de zwarte theologen die opgroeiden in Amerika. Een heel invloedrijke theoloog was Martin Luther King (1929-1968). Volgens Barack Obama veranderde hij de loop van de geschiedenis. In ieder geval ging hij voorop in de strijd voor gelijke rechten voor de zwarte Amerikanen. Die strijd moest geweldloos blijven, vond hij. Dat was niet zomaar. Hij was geïnspireerd door Mahatma Gandhi, maar meer nog door Jezus.
In Afrika zelf is de kerk zijn eigen weg gegaan. Een voorbeeld is de kerk in Ethiopië. In deze cursus willen we echter stilstaan bij de Afrikaanse onafhankelijke kerken. Dat zijn kerken ontstaan buiten de kring van kerken ontstaan uit de zending en de missie, die meestal geleid werden door witte geestelijken. Wat voor kerken werden deze onafhankelijke kerken? Wat gebeurde daar? Wat was de invloed van de Afrikaanse religies? Maar ook: welke inspiratie haalden zij uit de Bijbel?
Deze serie ‘zwarte / Afrikaanse theologie’ bestaat uit drie lessen. De eerste les wordt gegeven door dr. Egbert Peter Bos, een kenner van Augustinus en voorheen hoofddocent Antieke en Middeleeuwse Wijsbegeerte, tevens van de Vroege Kerk, aan de Universiteit Leiden. De tweede en de derde les wordt gegeven door dr. Freek Bakker, voorheen docent interculturele theologie (derde-wereld-theologie) aan de Universiteit Utrecht.